ostovaar.ir

کد خبر : ۱۸۸۹
تاریخ انتشار: ۱۲ بهمن ۱۳۹۸ - ۱۱:۰۵ - 01 February 2020
حجامت در ایران جایگاهی ویژه در فرهنگ مردم داشته و به عنوان سنتی موكد، جزء اعتقادات مردم بوده است. بزرگسالان خود حجامت كرده و در بهار كودكان خود را ملزم به انجام حجامت می كرده اند...
تاریخچه ی حجامت در ایران
استوار | سلامت : حجامت در ایران جایگاهی ویژه در فرهنگ مردم داشته و به عنوان سنتی موكد، جزء اعتقادات مردم بوده است. بزرگسالان خود حجامت كرده و در بهار كودكان خود را ملزم به انجام حجامت می كرده اند.


مردم بر اساس توصیه ی رسول خدا (ص) كه فرمود : "بهترین عید، عید حجامت است" ، روز مشخصی از سال را برای این كار تعیین می كردند.

ابوعلی سینا در كتاب قانون، حجامت را از اركان درمان محسوب كرده و تقریباً‌ برای درمان تمام بیماری ها حجامت و بادكش (CUPPING) را تجویز كرده است. وی می گوید :
"اگر حجامت بین دو كتف انجام گیرد، فوائد زیر را در بردارد: گرانباری دو ابرو و سنگینی پلك ها را از بین می برد و گرمی چشم را رفع می كند، چرك كنار چشم را از میان برمی دارد وبوی بد دهان را می زداید. اگر حجامت بر یكی از دو رگ پشت گردن انجام شود، در زدودن حالت لرزه در سر و برای رخسار، گوش ها و چشم ها، گلو و بینی فوائدی در بردارد.

حجامت بر ساق پا خون را تصفیه می كند و اگر خون حیض بند آمده باشد ( آمنوره) آن را باز می كند. حجامت در زیر زنخ (چانه) برای دندان ها،‌ رخسار و گلو مفید است و دماغ و آرواره ها را تصفیه می كند.

حجامت ناحیه ی كمر، برای رفع دمل ها و جوش های ران سودمند است و برای نقرس، بواسیر، پاغر( ستبر شدن ساق پا )، بادهای مثانه و رحم و خارش پشت فایده دارد.

حجامت اگر در پایین زانو انجام شود، جهت دمل های بدخیم و زخم های مزمن در ساق و پا فایده دارد. حجامت بر قوزك پا برای بند آوردن خون حیض، عرق النساء (عصب سیاتیک ) ونقرس مفید است. "

 بیشتر بخوانید : نشانه های گرفتگی عروق قلب

زكریای رازی حجامت را به عنوان روش درمانزكام و آلرژی معرفی كرده و می گوید:
" اما كسانی كه رنج آنان از این بیماری افزون باشد، یعنی بدین گونه كه سوراخ های بینی بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه فراوان گردیده و آب از بینی فرو ریزد، باید از داروهایی كه قبلاً معرفی كردم و نیز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از ناحیه ی پشت استفاده كنند. "

حكیم جرجانی نیز در كتاب ذخیره ی خوارزمشاهی كه اولین و مهم ترین كتاب طب سنتی به زبان فارسی است، فصل مشخصی را به حجامت اختصاص داده و پیرامون قواعد و زمان مناسب آن سخن می گوید.

لذا به خاطر تاكید پیامبر اكرم و ائمه ی معصومین علیهم السلام بر انجام حجامت و استفاده ی فراگیر طبیبان مشهور قدیمی از این شیوه ی درمانی، مردم ایران جایگاه ویژه ای برای آن قائل بودند، طوری كه دكتر پولاك، طبیب ناصرالدین شاه در كتاب خود با عنوان " ایران و ایرانیان" كه در سال 1865 در آلمان منتشر شد، می گوید:

" بین دو استخوان كتف اکثر ایرانیان، شیارهایی به چشم می خورد. در بدو امر خیال می كردم این ها آثار ضربه های چوب باشد. تا این كه دیدم ضربه ی چوب را فقط بر كف پا می زنند و از این لحظه متوجه اثر حجامت شدم. جریان حجامت كردن در سراسر مشرق زمین یكسان است و همان است كه در مصر قدیم رایج بوده است. به خصوص اغلب حجامت را در مورد كودكان به كار می برند.


غیر از بین دو كتف در سایر قسمت های بدن نیز حجامت می كنند، از جمله در پشت استخوان خاجی (حجامت كمر)، مفاصل، روی طحال و ...

در اینجا ناگزیر از اعتراف به این مطلبم كه من در مدت 30 سال اقامتم در ایران جز دو مورد، هیچ نتیجه ی زیانباری از حجامت ندیدم و در این دو مورد هم دلاك را متهم می كردند كه ابزار كثیف به كار برده است."

لازم به ذكر است كه تحقیقات اخیر نشان داده است كه حجامت موجب تقویت سیستم ایمنی می شود و این مسئله به خصوص در مورد كودكان كه مستعد ابتلا به انواع امراض عفونی هستند حائز اهمیت است. زكریای رازی نیز در كتاب خود با عنوان جدری و حصبه توصیه می كند، اطفال جهت پیش گیری از ابتلا بهآبله حجامت شوند كه این خود نشان از اعتقاد اطبای سنتی برنقش ایمنی زای حجامت است .

اما حادثه ی مهم در مورد حجامت در ایران ، مربوط به سال 1344 هجری شمسی است . در این سال و هم زمان با وضع قانون نظارت بر درمان ، به شكل گسترده ای با حجامت مبارزه شد و ژاندارم ها ، حجّام ها را در سراسر كشور دستگیر می كردند و بدین ترتیب این سنت درمانی پرسابقه بدون هیچ بررسی و تحقیق علمی، از روند رفتارهای سنتی جامعه خارج شد و تنها در مناطقی از كشور كه تحت تسلط كامل دولت نبود، اجرا می شد و بالاخره به تناسب فراگیر شدن طب شیمیایی در سراسر جهان و نفوذ فرهنگ استعماری در جوامع مختلف كه همراه با زدودن باورهای دینی و فرهنگی جوامع بود، حجامت منسوخ شد و روش های درمان دینی و سنتی از رفتارهای اجتماعی حذف گردید و نسل های جدید نیز به تدریج آن را فراموش كردند.

تا اینكه در سال 1364 در جمعی كه به انگیزه ی كشف یك روش درمانی ساده ، ارزان و فراگیر تشكیل شده بود تا از طریق آن بتوان بخش عمده ای از مشكلات درمانی مردم جهان را درمان كرد، سنت درمانی حجامت پیشنهاد و مورد توجه قرار گرفت و علیرغم جوّ فرهنگی و اجرایی نامناسب پیرامون حجامت، اطلاعات مربوط به آن سامان دهی و ابزارهای اجرایی آن متناسب با شرایط روز طراحی گردید و پس از طی مراحل مقدماتی پژوهشی در سال 1369 در قالب موسسه تحقیقات حجامت ایران به ثبت رسید.

به تدریج پزشكان عضو این موسسه شده و با مبانی و آثار درمانی حجامت آشنا شدند. سپس تعدادی از این پزشكان تحقیق پیرامون حجامت را موضوع پایان نامه ی خود قرار دادند. بعد از به دست آمدن نتایج علمی این پایان نامه ها، سایر پزشكان به صورت روز افزون به عضویت موسسه ی تحقیقات حجامت ایران درآمدند كه این روند همچنان ادامه دارد.

به دنبال رواج انجام حجامت در مطب پزشكان و عدم وجود دیدگاه شفاف و واقع بینانه پیرامون آن در دستگاه اجرایی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكی، بخشنامه هایی مبنی بر ممنوعیت حجامت صادر و موجب برخوردها و ایجاد مشكلاتی گردید كه منجر به تشكیل 7 پرونده قضایی علیه مجریان حجامت و محققین آن شد و تعداد زیادی از پزشكان نیز به دادگاه فراخوانده، ولی اكثرا تبرئه شدند.

سرانجام به دنبال خلاف شرع شناخته شدن بخشنامه های وزارت بهداشت و ابطال آنها توسط دیوان عدالت اداری، انجام حجامت در كشور رسمیت كامل یافت و به عنوان آخرین خبر، وزارت بهداشت نیز اعلام آمادگی كرده است تا برای پزشكان پروانه ی انجام حجامت صادر نماید .

سوال بزرگ تاریخی در مورد حجامت
این سوال مطرح است كه اگر واقعا طب سنتی روش موثری برای درمان بسیاری از بیماری هاست، چرا یك دفعه ترك شده است؟ آیا مردم نسبت به گنجینه ی علمی خود دچار فراموش كاری شده اند یا برنامه ی خاصی برای نابودی آن اجرا شده است ؟


مطالعه ی کتاب «تاریخ طب در ایران» نوشته ی «دکتر سیریل الگود» پزشک سفارت انگلیس در دربار قاجار، حقایق تلخی را بر ما روشن می کند.

با خواندن کتاب«تاریخ طب در ایران» متوجه می شویم که استعمار اولین بار به وسیله ی طب خود وارد این مملکت شد و حذف طب سنتی، بنا به اعتراف سیریل الگود و سایر مورخین و اطبای غربی، حرکتی خزنده بود که طی ده ها سال تلاش و برنامه ریزی بی وقفه حاصل شد و جهت این حرکت نیز از بالا به پائین بود، یعنی ابتدا شاهان و شاهزادگان را متقاعد کردند ، بعد راه آموزش طب سنتی را مسدود و در نهایت مردم را مجبور به روی آوردن به طب شیمیایی کردند.

سیریل الگود در کتاب خود می گوید :
«مبارزه با طب سنتی از زمان شاه عباس صفوی که مقارن با ورود کمپانی هند شرقی به ایران بود، در دستور کار قرار گرفت، لیکن به علت مقاومت مردمی هیات هایی که در زمان صفویه به ایران می آمدند توفیقی به دست نیاوردند.»

پزشک کمپانی هند شرقی در آن زمان فردی به نام FRYER بود. او در مورد این ناكامی می گوید:
"این ها اصلا عادت ندارند با مطالعات و تحقیقات جدید پیشرفت کنند و از این جهت، با همان تعصبی که به مقدسات متمسک هستند ، به اصول طب خود چسبیده اند."

این سخنان علاوه بر این که عصبانیت این پزشک از اعتقاد مردم به طب خود را نشان می دهد، بیانگر شدت اعتقاد مردم آن زمان به طب سنتی در حد باورهای مذهبی می باشد.

آیا اگر مردم که طبیعتا همیشه به سلامتی خود علاقه مندند، از طب سنتی خود نتیجه نمی دیدند و از آن راضی نبودند، چنین به آن پایبندی نشان می دادند؟

بعد از دوران صفویه به دوران قاجار می رسیم. سیریل الگود در ادامه ی کتاب خود می گوید:
«ویژگی مهم دوران قاجار، انتقال طب ابن سینا به طب هاروی و پاستور بود. هیات های نمایندگی که در این زمان به ایران می آمدند، اغلب پزشک بودند و به این ترتیب طب غربی به ملایمت و آهستگی در سنگرهای طب سنتی نفوذ کرد.»

از این سخنان، خزنده بودن و اینکه این حرکت یک حرکت جنگی و به قصد غلبه و تسلط فرهنگی بوده است، روشن می شود. واضح است که برای غلبه بر یک ملت باید آن را نسبت به داشته های خود دچار خود باختگی کرد و کدام خود باختگی از این بالاتر که یک ملت بپذیرد برای حفظ سلامتی و درمان خود محتاج به بیگانگان است؟ پس وقتی در این سنگر تسلیم شود، سایر سنگرها را راحت تر تخلیه می کند و دقیقا به همین علت است که هیات های نمایندگی غربی که به ایران می آمدند عمدتا از میان پزشکان انتخاب می شدند.


سیریل الگود زمانی این اعترافات را می گوید که اهداف استعمار در این مورد کاملا پیاده شده و کار از کار گذشته است. وی اظهار می دارد:
«بدیهی است که اکنون دور نمای طب به نحو محسوسی تغییر یافته بود. 50 سال آموزش بوسیله ی اساتید خارجی، نسلی را پدید آورده بود که دید آنها کاملا با پدرانشان متفاوت بود. این نفوذ فرهنگ غربی به وسیله ی هیات های پزشکی در مراکز مختلف کشور تقویت شده بود و بزرگترین افتخار و اعتبار را در این مورد باید به این هیات ها داد.»

سیریل الگود آن گاه وضع قانون منع طبابت سنتی را به عنوان آخرین میخ تابوت ابن سینا معرفی کرده و می گوید:
"در سال 1911 وضع قانون طبابت بر اساس دیپلم و مدرک صورت گرفت که می گفت: هیچکس در هیچ نقطه از ایران حق اشتغال به هیچ یک از فنون طبابت را ندارد، مگر اینکه از وزارت معارف اجازه نامه گرفته یا تصدیق نامه از ممالک خارجه داشته باشد.

بدین ترتیب آخرین میخ تابوتی که حاوی جسد مرده ی طب سنتی بود کوبیده شد. سمت معلمی طب ابن سینا نیز منسوخ شد. تمام این اصلاحات نشان می داد که با سپری شدن دوره مجریان طب رازی و ابن سینا، روش های طبی منسوب به آنان نیز محکوم به فنا گردیده است. رسم دیرینه ی خدمت شاگردی نیز از بین رفت و حکیم ها دیگر نمی توانستند شاگردانی به سوی خود جلب و معلومات و تجربیات عملی خود را به آنها منتقل کنند. تمامی این پیشرفت ها به وسیله ی سیاست اروپا به شدت کنترل می شد."

ملاحظه می کنید که اصلا صحبت از یک حرکت علمی و یک جایگزینی منطقی در کار نیست و اصلا تحقیق و بحثی در تاریخ نمی بینیم که مقایسه ای میان طب رایج و طب سنتی انجام داده و رای به برتری طب رایج داده باشد.

آری این بود مختصری از حادثه ی نامیمونی که بر سر طب سنتی ما و مخصوصا حجامت رفته است واز آنجایی که حجامت درمانی بدون داروست و هیچ وابستگی به خارج ندارد، بیش از سایر روش های درمان در طب سنتی مورد عناد و ستیزه جویی قرار گرفته و می گیرد.

علاقمندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانند به منابعی که معرفی شد مراجعه کنند.

در پایان، لازم به ذکر است که ما منکر پیشرفت های پزشکی رایج در زمینه جراحی، ارتوپدی، ابزار تشخیصی و خلاصه آنچه به مدد تکنولوژی و مهندسی پزشکی حاصل شده است نیستیم، بلکه بحث بر سر این است که طب رایج در درمان بیماری های مزمن( CHRONIC DISEASE) ناکام مانده و روز به روز این ناکامی ها و عوارض استفاده ی طولانی مدت از داروهای شیمیایی بیشتر رخ می نمایاند.

در چنین شرایطی احیاء طب سنتی یک ضرورت است، که به قول سعدی:
کهن جامه ی خویش پیراستن      به از جامه ی عاریت خواستن

پیامبر اكرم(ص) می فرمایند: در شب معراج وقتی به آسمان هفتم صعود كردم، هیچ مَلكی از ملائك از من گذر نكردند، مگر اینكه گفتند: ای محمد حجامت كن و امتت را به حجامت كردن و خوردن سیاه دانه امر بفرما.( تفسیر المیزان، سوره اسراء، آیه 1)

پیامبر اكرم اكرم(ص) فرموده اند: آن قدر جبرئیل در مورد حجامت به من سفارش كرد كه فكر كردم مبادا واجب است. ( بحارالانوار، ج 62 ،ص 126)


نقش حجامت در تقویت سیستم ایمنی بدن
یکی از اثرات منحصر به فرد و قوی حجامت، پیشگیری از سرماخوردگی  های مکرر و انواع آلرژی  است. توضیحات ذیل در این مورد قابل دقت است :
قسمتی از بدن که حجامت در آنجا انجام می شود، ارتباط بسیار نزدیكى با محل تجمّع سیستم لنفویید و غدد لنفاوى دارد. در صورت نفوذ میكروب‏ها و هرگونه آنتى‏ژن، سلول‏هاى ایمنى موجود در غدد لنفاوی به صورت بسیار قوى و شدید با عامل مهاجم به نبرد پرداخته، آن را مغلوب مى‏كنند. بنابراین وجود غنى‏ترین و قوى‏ترین سیستم لنفاوى در كنار مواضع حجامت باعث مى‏شود كه احتمال ابتلاء به عفونت و غلبه‏ى میكروب بر بدن از طریق موضع حجامت در حدّ صفر باشد و بر عكس تحریك سیستم ایمنى به وسیله‏ى حجامت باعث تقویت این سیستم حیاتى شود.

در طب رایج نه تنها هیچ روشى براى تقویت سیستم ایمنى بدن وجود ندارد، بلكه بسیارى از درمان‏هاى موجود از جمله تجویز داروهاى كورتونى باعث تضعیف عملكرد آن مى‏شود. بنابراین اثبات نقش حجامت در تقویت سیستم ایمنى از اهمیت زیادى برخوردار بوده و تأثیر آن را در درمان بسیارى از بیمارى‏ها توجیه مى‏كند.

 وجود قوى‏ترین سیستم لنفاوى (ایمنی) در كنار مواضع حجامت باعث مى‏شود كه احتمال ابتلاء به عفونت و غلبه‏ى میكروب بر بدن از طریق محل حجامت در حدّ صفر باشد و بر عكس تحریك سیستم ایمنى به وسیله‏ى حجامت باعث تقویت این سیستم حیاتى می شود.

شواهدى كه به اثبات این مدّعا كمك مى‏كند، عبارتند از:
1. ائمه‏ى معصوم ‏علیهم السلام در روایات متعدد حجامت را به عنوان وسیله‏اى براى پیشگیرى از بیمارى‏هاى مختلف مطرح فرموده‏اند. بدیهى است، بدن موقعی در پیشگیرى از بیمارى‏ها موفق است كه از سیستم دفاعى قوى برخوردار باشد.

2. زكریاى رازى در فصل پنجم كتاب جُدرى و حصبه، براى حجامت تأثیرى پیشگیرانه شبیه واكسیناسیون قائل شده و مى‏گوید:
« در احتراز از آبله قبل از ظهور و جلوگیرى از ازدیاد آن بعد از بروز، مقتضى است كودكان و نوباوگان و جوانانى را كه آبله در نیاورده‏اند یا آنكه آبله مرغان گرفته‏اند و هم‏چنین كسانى كه مزاج آن‏ها مستعد قبول آبله است، فصد و كودكان كمتر از چهارده سال را حجامت كنند.»

وى، هم‏چنین مى‏گوید:
«...اما شیرخواران متجاوز از پنج ماه كه بدن آن‏ها تر و تازه و سفید و سرخ باشد را باید حجامت كرد.»

این نظر رازى كه براى پیشگیرى از ابتلاى كودكان زیر چهارده سال به آبله، حجامت را توصیه كرده است، با فرضیه‏اى كه مكانیسم اثر حجامت را تقویت سیستم ایمنى بدن مى‏داند، كاملاً مطابقت دارد و چه خوب است كه امروزه با ریشه‏كن شدن بیمارى آبله، به تحقیق و بررسى اثر حجامت در پیشگیرى از ابتلا به سایر بیمارى‏هاى عفونى بپردازیم.

3. درمان زكام و آلرژى به وسیله‏ى حجامت:
از زكریاى رازى رساله‏اى باقى مانده كه در آن سؤال شهید بلخى را در مورد فردى كه مبتلا به زكام بوده، پاسخ داده است. رازى در این رساله بعد از بیان فهرست طولانى از پرهیزهایى كه باید مراعات شود و نیز بیان داروهاى گیاهى مؤثر بر این بیمارى، می گوید در مواردى كه بیمارى شدید باشد باید از حجامت نیز استفاده شود:

« اما كسانى كه رنج آنان از این بیمارى افزون باشد، یعنى بدین گونه كه سوراخ‏هاى بینى بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه‏ فراوان شده و آب از بینى فرو ریزد، باید از چیزهایى شبیه به آنچه یاد شد و نیز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از فرو رفتگى پشت استفاده كنند...»

لازم به ذكر است كه براى درمان انواع آلرژى  از نوعى حجامت خاص استفاده مى‏كنیم و اینجانب بیماران متعددى داشته‏ام كه بعد از سالیان متعدد مصرف داروهاى شیمیایى و مراجعه به كلینیك آلرژى، هیچ نتیجه‏اى نگرفته اند، لیكن با انجام چند نوبت حجامت آلرژى، كاملاً بهبود یافته‏اند.

4. نقش حجامت در پیشگیرى از سرماخوردگى:
افرادى كه به طور منظم حجامت مى‏شوند، یا دچار سرماخوردگى  نمى‏شوند و یا در صورت ابتلاء، بیمارى‏شان بسیار خفیف و زودگذر خواهد بود. این حقیقتى است كه بسیارى از بیماران، شخصاً متوجه آن شده و به ما اعلام كرده‏اند كه اگر مثلاً سال گذشته چندین نوبت سرماخوردگى  شدید داشته‏اند، زمستان امسال كه حجامت كرده‏اند اصلاً سرما نخورده و یا بیمارى‏شان ظرف یک یا دو روز كاملاً خوب شده و علائمى چون تب و درد بدن نیز نداشته‏اند. پرونده‏ى بیماران درمان شده گواه روشنى است بر این ادّعا كه حجامت با افزایش توان ایمنى فرد باعث غلبه‏ى زودرس وى بر انواع ویروس‏هاى سرماخوردگى مى‏شود.

حال دقت بفرمایید كه اگر تنها همین یك خاصیت حجامت را در نظر بگیریم، فراگیر شدن این سنت اسلامى تا چه حد مى‏تواند مصرف انواع آنتى‏بیوتیك، آمپول‏هاى پنى‏سیلین، داروهاى مسكّن و تب‏بر و انواع شربت‏هاى سینه را كه به وفور خصوصاً در فصل زمستان استفاده مى‏شوند، كاهش دهد و تا چه حد مى‏تواند بهره‏ى كارى دانش‏آموزان و شاغلین را كه به دنبال آنفلوآنزا بعضاً به مدت یك هفته بسترى مى‏شوند، افزایش دهد.


 حجامت با افزایش توان ایمنى در فرد، باعث غلبه‏ى سریع او بر انواع ویروس‏هاى سرماخوردگى مى‏شود.
لازم به ذكر است كه فرزندان بنده كه 8 و 5 سال دارند، از بدو تولد سرماخوردگى شدید نداشته و تاكنون هیچ یك از انواع داروهاى آنتى‏بیوتیك یا پنى‏سیلین را نیز دریافت نكرده‏اند. آن‏ها را صرفاً سالى دو نوبت حجامت مى‏كنم و در سلامت كامل به سر مى‏برند و تعجب مى‏كنید اگر بگویم، برنامه‏ى واكسیناسیون را كه براى همه‏ى اطفال از بدو تولد انجام مى‏شود، براى آن دو انجام نداده‏ایم. فرزند اولم تا 9ماهگى واكسن دریافت كرده ولى دومى اصلاً واكسیناسیون نشده و از قضا از نظر تغذیه و رشد جسمى از اولى نیز سالم‏تر است.

5. تأثیر حجامت در افراد پیوند عضو شده:
یكى از معدود موارد ممنوعیت انجام حجامت، افرادى هستند كه عضو پیوندى دارند. شرط موفق بودن عمل پیوند اعضاء، ضعیف نگاه داشتن سیستم ایمنى بیمار است. به همین منظور داروهاى متعددى به نام ایمونوساپرسیو را تجویز مى‏كنند تا سیستم ایمنى فرد همواره ضعیف بماند. اگر سیستم ایمنى بیمار به هر دلیل تقویت یا فعال شود، خطر پس زدن عضو پیوند شده وجود دارد. انجام حجامت، از آنجایى كه باعث تقویت سیستم ایمنى مى‏شود، در بیماران پیوند شده خطرناك و ممنوع است.

به هر حال چنان چه فرضیه‏ى تقویت ایمنى صحیح باشد كه شواهد زیادى هم براى آن وجود دارد، مى‏توان امیدوار بود كه حجامت وسیله‏ى مناسبى براى درمان بسیارى از بیمارى‏هاى عفونى، سرطان‏ها و نیز بیمارى‏هاى اتوایمیون كه طب رایج در مقابل آنها درمانده است، باشد.

سیر تاریخی و علمی حجامت در تمدن بشری
افراد زیادی در طی سالیان اخیر له یا علیه حجامت سخن گفته اند. عده ای گفته اند كه حجامت یك امر اعتقادی است و چون سنّتِِ درمانی اسلام است نیاز به تحقیق و بررسی علمی ندارد و از سوی دیگر عده ای مخالفت خود را به آنجا رسانیده اند كه می گویند، چون حجامت از آن طرف مرز نیامده و جایگاهی در طب رایج ندارد، اصلا نباید مورد دقت و بررسی قرار گیرد. بنابراین حجامت نیز مثل برخی مباحث دیگر گرفتار دین داران متحّجر و روشنفكران بی دین شده است. به نظر می رسد برای رسیدن به قضاوت صحیح چاره ای نداریم جز اینكه از سیر تاریخی حجامت و جایگاه آن در گذشته اطلاع پیدا كرده و در قدم بعد به بررسی اثرات درمانی آن بر اساس اصول علمی امروز بپردازیم.

حجامت نام یك روش درمانی است كه بر اساس قدیمی ترین سند موجود، از 3300 سال قبل از میلاد مسیح در مقدونیه انجام می شده است و بعدها از مقدونیه به یونان باستان رخنه كرده و در آن زمان شاخص پزشك بودن، حجامت كردن و داشتن ابزار آن بوده است.

برخی ذكر كرده‌اند كه اصول طب سوزنی و حجامت از آنجا گرفته شد كه در عصر ما قبل تاریخ، متفكران متوجه شدند كه وقتی سربازی در میدان جنگ مورد اصابت سنگ،‌ چاقو یا شمشیر قرار می گیرد و زخمی برمی دارد، به علت همین زخم،‌ بسیاری از بیماری های قبلی او بهبود می ‌یابد. این كشف بزرگ به ‌آنها آموخت كه با فرو بردن سوزن و تیغ زدن می توان برخی از امراض را شفا بخشید و به همین علت 2600 سال قبل از میلاد مسیح ،‌ سوزن های فلزی در چین و شاخ های حجامت در ایران وارد اصول درمان گردید و طب سوزنی و حجامت رواج پیدا كرد .

چینی ها در بدن 600 نقطه ی اسرار آمیز پیدا كرده بودند و اطبای سنتی ایران نیز نقاط متعددی از بدن را برای حجامت پیدا كرده و هر ناحیه را برای معالجه ی یك مرض به خصوص حجامت می كردند.

اوراق پاپیروس كه از عصر باستان به دست آمده نیز نشان می دهد كه حدود 2200 سال قبل از میلاد مسیح ، حجامت امری رایج بوده است. هم چنین در كتاب آیورودا (طب سنتی هند) كه مربوط به 1500 سال قبل از میلاد مسیح است، در مورد حجامت و اثرات درمانی آن بحث شده است.

بقراط كه حدود 400 سال قبل از میلاد مسیح زندگی می كرده است، با روش های مختلف حجامت كاملا آشنا بوده و در آثار خود به موارد استفاده و منع استفاده ی آن اشاره كرده است. جالینوس نیز 120 سال بعد از میلاد مسیح مطالب متنوعی در مورد حجامت در آثار خود بیان كرده است. بنابراین حجامت در جهان سابقه ای دیرینه دارد.

با ظهور اسلام، حجامت مورد تایید و تاكید فراوان پیامبر اكرم (ص) و امامان معصوم علیهم السلام قرار گرفت و بیش از 600 روایت در مورد حجامت جمع آوری شده است.

پیامبر اكرم در روایتی كه در نهج الفصاحه آمده، پنج چیز را از سنت های پیامبران الهی معرفی كرده اند كه عبارتند از :
حیاء ، حلم ، حجامت ، مسواك و عطر زدن.

در روایت دیگری امام علی علیه السلام می فرماید:
"ان الحجامه تصح البدن و تشد العقل." بدرستی كه حجامت بدن را سالم و عقل را نیرومند می گرداند .

در قرن 16 میلادی ، حجامت امری رایج در كشورهای اروپایی بود. پزشكان معروفی در این قرن از جمله FALLOPIO، DALLACROCE و VIDIUS هر كدام ابزار خاصی برای آن ابداع كرده بودند .

از اوایل قرن بیستم تا كنون نیز حجامت عمدتاً از سوی مراكز درمان طبیعی ( HILPRACTIKER ) در آلمان انجام می شود و بعضی از پزشكان طب جدید هم به این امر مبادرت می ورزند .


نقش حجامت در درمان عوارض جانبازان شیمیایی
آقای دكتر كدیور فوق تخصص در جراحی قلب و عروق می گوید :
"خود من موقع جنگ ایران و عراق در سال 1363 در مجروحین عزیز شیمیایی شده با گاز خردل و ادم حاد ریوی و تورم شدید نسوج اندام مختلف، عمل حجامت را توام با انداختن زالو به اندام های مبتلا به كار بردم و نتیجه موفقیت آمیز بود.

در جنگ ویتنام نیز عمل حجامت در مجروحین و مبتلایان به ادم حاد ریوی حاصل از  DIOXINS (عامل نارنجی ) نجات بخش بوده است."

چگونه می توان شیوه ی درمانی حجامت را به دلیل اینکه متعلق به دوران قرون وسطی است، نادیده گرفت و از كاربرد آن صرف نظر كرد؟ در صورتی که می تواند در كوتاه ترین زمان ممکن، بدون ایجاد عوارض جانبی و هزینه ی گران و وقت گیر باعث بهبود بیماری در یك مرحله شود.

تحقیقات جدید حجامت در آلمان
یوهان آبل (JOHANN ABELE ) پزشك آلمانی در كتاب خود با عنوان " حجامت شیوه ی درمان آزمون شده " كه در سال 1997 چاپ شده، در مورد حجامت می گوید:

"من اعتقاد راسخ دارم كه نه تنها امروز بلكه برای همیشه،‌ امر حجامت را در درمان بیماری ها نباید نادیده گرفت. حجامت پدیده ای است كه در خود تنظیمی كردن عملكرد بدن انسان دخالت دارد. امری كه هرگز با روش های دیگر نمی توان آن را جایگزین كرد... مطالعات ما نشان می دهد كه در آلمان می توان 75 درصد بیماری ها را با شیوه های درمان طبیعی از جمله حجامت مداوا كرد. "

وی در كتاب خود از بیمارانی نام می برد كه تنها با یك بار حجامت بیماری چندین ساله شان بهبود یافته است و می افزاید:

" جان كلام اینكه چگونه می توان شیوه ی درمانی حجامت را به دلیل اینکه متعلق به دوران قرون وسطی است، نادیده گرفت و از كاربرد آن صرف نظر كرد؟ در صورتی که می تواند در كوتاه ترین زمان ممکن، بدون ایجاد عوارض جانبی و هزینه ی گران و وقت گیر باعث بهبود بیماری در یك مرحله شود."

وی ضمن مقایسه حجامت با سایر روش های درمانی اظهار می دارد :
" پزشكی كه با اثرات و كاربرد بادكش و حجامت در درمان بیماری های گوناگون آشناست، در برخورد با هر نوع بیماری بدون تردید،‌ ابتدا در اندیشه ی انجام حجامت است و بعد درمان های دیگر، زیرا در شرایط امروزی و با تعدد مراجعات، عملا ثابت شده كه بادكش و حجامت آسان ترین و سریع ترین روش درمان است. "

یوهان آبل در كتاب خود به بررسی و تحقیق در مورد اثرات حجامت در مواضع مختلف بدن پرداخته است كه در این قسمت بطور خلاصه به بیان برخی از نتایج تحقیقات وی می پردازیم:
الف ـ حجامت در ناحیه سه گوشه ی شانه
از این ناحیه تمامی آسیب و التهابات سر را می توان معالجه نمود. همچنین حجامت در این نقطه موجب درمان التهاب حلق و عفونت لوزه می شود. حجامت در این ناحیه برای درمان EPICONDILITIS(التهاب استخوان بازو) و درد و تورم مفاصل  موثر است و موجب تسریع گردش خون در غده ی تیروئید می شود... كسانی را كه دچار افسردگی بوده و خلق و خوی مساعدی ندارند، باید در این ناحیه تحت ماساژ و بادكش قرار داد.

فردی كه به مدت 4 هفته دچار TONSILITIS (التهاب لوزه) و اكستراسیستول* بود و حتی با مصرف آنتی بیوتیك های زیاد بهبود نیافته بود ، یك روز بعد از حجامت در ناحیه ی سه گوشه ی شانه، به آرامش و بهبودی قلب خود دست یافت و یك هفته پس از آن ، عفونت وی برطرف شد.

ب ـ ناحیه ی صفرا و كبد
حجامت در این ناحیه عبور صفرا در مسیر خود را تسهیل می كند و در مورد سندرم POST CHOLECYSTECTOMY (برداشتن کیسه ی صفرا ) سریعا موجب بهبودی می شود كه كمتر روش درمانی از این نظر با حجامت قابل مقایسه است. حجامت دراین ناحیه هم چنین اثرات درمانی بر آب مروارید و سینوزیت مزمن  دارد.

ج ـ ناحیه ی ریه 
حجامت در این ناحیه موجب تسهیل گردش خون ریوی و آسان شدن عملكرد قلب شده و در مواردی مثل برونشیت، آسم و نیز عفونت ریه موثر است. كسانی كه دچار عفونت های ریه هستند، با حجامت مداوا می شوند . تجربیات BOCHMANN-HUFELAND حاكی از موثر بودن حجامت در مبتلایان به پنومونی(ذات الریه) با تب بالا می باشد.

د ـ ناحیه ی كلیه و مثانه 
بعد از حجامت ناحیه ی صفرا، مهم ترین نقطه برای پاكیزه كردن بدن از مایعات مضر ، این ناحیه است. حجامت در این ناحیه انسداد در لوله های گلومرولار را برطرف می سازد و در نتیجه بیماری های كلیه  و بسیاری از بیماری های مرتبط با عملكرد كلیه ها درمان می شوند. برخی دیگر از اثرات درمانی حجامت در این ناحیه عبارتند از : اكلامپسی، آسم  و داغ شدن بدن هنگام یائسگی.

ه ـ ناحیه ی لگن خاصره كوچك و تخمدان ها 
برخی از اثرات حجامت در این ناحیه عبارتند از : تنظیم سیستم مثانه و كیسه ی صفرا ، تقویت جریان خون در لگن كوچك و تقویت غدد جنسی ، بهبود  آرتروز  كمر و‌ باسن و زانو ،‌ درمان ناراحتی های دوران یائسگی  ، فشار خون بالا ، دیسمنوره  (قائدگی دردناک) و آمنوره(قطع شدن خون حیض)، بیماری های پروستات  ، هموروئید .

و ـ ناحیه ی كنترل فشار خون بالا
حجامت در این نقطه برای رفع درد كمر و فشار خون بالا مطلوب است. معمولا فشار خون بین 30-10 میلی متر جیوه كاهش می یابد و برای ماه ها بدون تغییر می ماند. لذا داروی مصرفی بیمار را می توان كم کرد. هم چنین با انجام حجامت در این ناحیه معمولاً سرگیجه ، وزوز گوش  و مشاهده ی اجسام فنری در جلوی چشم رفع می شوند.

دكتر یوهان آبل در كتاب خود هم چنین به بیان و توضیح موارد متعددی از بیمارانی كه با حجامت درمان شده اند پرداخته كه توضیح همه ی آنها در این جا میسر نمی باشد و علاقمندان می توانند به ترجمه ی این كتاب مراجعه كنند.

اهدای خون یا حجامت کدام مفیدتر است؟
باید قبول کرد با توجه به تائید اهدای خون در علم امروزی، می توانید به جای حجامت، خون اهدا کنید کسانی که رشته تحصیلی آن ها علوم تجربی است، اطلاع دارند که در سیستم گردش خون، تمامی خون هایی که در سراسر بدن گردش می کنند یکی است. اما در این باره برخی معتقدند که خون کمر از دیگر نقاط بدن آلوده تر است و با کمک حجامت باید از بدن خارج شود؛ در صورتی که انتقال خون از سیاه رگ صورت می گیرد و بدن خون کثیفی ندارد.

خون نواحی مختلف بدن تفاوتی ندارد و به جای حجامت و برداشتن خون از کمر به آسانی می تواند خون خود را اهدا کنید که آثار و برکات فراوانی نیز دارد؛ چون در حجامت خون در محیط استرلیزه و اتاق جراحی از بدن کشیده نمی شود و می تواند آلودگی هایی دربر داشته باشد، همچنین خون خارج شده بیرون ریخته می شود و فایده ای برای اطرافیان و بیماران و نیازمندان به خون ندارد.

فواید اهدای خون
به مرور زمان باید پابه پای علم وارد شد، حتما در گذشته انتقال خونی انجام نشده که حجامت انجام شده است. باید طبق شرایط روز و با دانش روز حرکت کرد در این مسیر انتقال خون، حجامت را کنار میزند.

مشاور مدیرعامل در امور بانوان در سازمان انتقال خون گفت: حجامت باید در اتاق جراحی صورت بگیرد که این امر در شرایط کنونی صورت نمی گیرد، تمامی خراشه هایی که بر پوست ایجاد می شود باید ضدعفونی باشد.

خون هایی که کاربردی ندارند توسط انتقال خون با کیسه های مخصوص بسته بندی شده و در نهایت در محیطی استریل از بین خواهند رفت. کسانی که مبتلا به بیماری هایی خاصی هستند و قادر به اهدای خون نیستند، باید این گونه خون خود را از بدنشان خارج کنند.

مزایای حجامت
برای حجامت از مراجع علمی سوال کنید تا این دید را نداشته باشید که ما در انتقال خون با حجامت مخالفیم. باید بدانید که این مساله از نظر علمی نیز تایید شده است.

وی در آخر در مورد برخی از ویژگی های افراد اهدا کننده خون گفت: اگر سازمان انتقال خون در این زمینه سخت گیر است برای حفظ سلامت افراد خون دهنده و خون گیرنده است.

تاثیرات درمانی حجامت هیچ وقت با خون دادن قابل مقایسه نیست. در برنامه ای پژوهشی که در پایتخت تهران انجام شد، در مقایسه فاکتورهای بیوشیمی درون خون های اهدایی با خون حجامت، تفاوت‌های قابل توجهی وجود دارد. به گونه ای که تنها میزان کلسترول خون حجامت، 5/2 برابر بیشتر از خون ورید می باشد.

بنابراین برای کم شدن میزان کلسترول خون، تنها حجامت کردن مفید است. علاوه براین با بررسی سم موجود در خون حجامت با سم خون وریدی ثابت شد که سم موجود در خون حجامت 23 برابر سم خون وریدی می باشد. به همین دلیل با توجه به فراوانی مسمومیت‌های غذایی و شیمیایی، آلرژیک و تنفسی که در زندگی های شهری رواج دارد، حجامت مناسبت ترین گزینه برای مقابله با بسیاری از بیماری‌ها می‌تواند باشد.

ابوعلی سینا معتقد است صفرا و سودا از راه حجامت قابل دفع هستند. حجامت در زمینه بیمارهای هایپرلیپیدمی (چربی خون بالا)، امراض قندی غیروابسته به انسولین، کاهش دردهای عضلانی، رفع سردردهای عصبی و میگرنی، درمان بیماری‌های پوستی مثل آکنه، رفع پسوریازیس، آلرژی‌های غذایی و دارویی، غذایی، فصلی، اعتیادبه مواد مخدر، امراض مربوط به انسدادی عروق کرونر، مشکلات پس از یائسگی، دردهای قاعدگی و بعضی بیماری‌های عفونی، هورمونی و غدد موثر است..

بیشترین کاربرد انواع حجامت پس از بیماری‌هاست و با مکانیسم ویژه باعث تنظیم و مدیریت سیستم ایمنی بدن در برابر انواع بیماری هاست.

چه افرادی نباید حجامت کنند؟
1. کسانی که با تعریف طب اسلامی و طب سنتی مبتلا به غلبه شدید بلغم هستند.
2. اطفال و نوزادان شیر خوار تا تا چهار ماهه
3. زنان باردارتا ماه چهارم حاملگی
4. زنان در دوران عادت ماهیانه
5. افراد مبتلا به کاهش پلاکت خون
6. کسانی که به اختلال در فشار خون دچارند.





منبع : تبیان ، عصر ایران

مطالب مرتبط
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تازه ترین ها
پربیننده ترین ها
پر بحث ترین ها